Zawory zwrotne i antyskażeniowe

Zawory zwrotne i antyskażeniowe – strażnicy kierunku przepływu

W każdej instalacji hydraulicznej woda powinna płynąć tylko w jedną stronę – od źródła do odbiornika. Niestety, zmiany ciśnienia, awarie sieci czy zjawiska fizyczne mogą spowodować odwrócenie tego biegu. Aby temu zapobiec, stosuje się specjalistyczne zawory, które działają jak automatyczne bramki jednokierunkowe. Choć z zewnątrz wyglądają podobnie, zawory zwrotne i antyskażeniowe pełnią dwie różne, choć uzupełniające się funkcje. Ich obecność jest nie tylko kwestią dobrej praktyki inżynierskiej, ale w wielu przypadkach wymogiem prawnym (Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki).

Zawór zwrotny – ochrona Twojej instalacji

Podstawowym zadaniem zaworu zwrotnego jest ochrona urządzeń wewnątrz budynku.
Zasada działania: Najpopularniejsza konstrukcja to zawór sprężynowy. Wewnątrz korpusu znajduje się grzybek dociskany sprężyną do gniazda. Ciśnienie płynącej wody pokonuje opór sprężyny i otwiera zawór. Gdy przepływ ustaje lub ciśnienie za zaworem jest wyższe, sprężyna natychmiast zamyka grzybek, uniemożliwiając cofnięcie się cieczy.
Zastosowanie przy pompach: Jest to element niezbędny przy współpracy z pompami do wody.
- W studniach: Zawór zwrotny (tzw. smok ssący) utrzymuje słup wody w rurze ssawnej, zapobiegając "ucieczce" wody z powrotem do studni po wyłączeniu pompy. Bez niego pompa musiałaby za każdym razem zasysać wodę od nowa (co grozi suchobiegiem).
- W cyrkulacji C.W.U.: Zapobiega wychładzaniu zasobnika ciepłej wody poprzez grawitacyjny obieg wody w rurach, gdy pompa cyrkulacyjna nie pracuje.

Typy konstrukcji: Sprężyna czy Klapa?

Wybór odpowiedniego modelu zależy od warunków pracy:
Zawory sprężynowe: Uniwersalne, mogą pracować w pionie i poziomie. Zamykają się szybko, co jest zaletą, ale może generować uderzenia hydrauliczne. Warto wybierać modele z grzybkiem mosiężnym (trwalsze w gorącej wodzie) zamiast plastikowego.
Zawory klapowe (huśtawkowe): Elementem zamykającym jest klapka wisząca na zawiasie. Działają grawitacyjnie (lub z lekkim wspomaganiem sprężyny), stawiając minimalny opór przepływu. Montaż możliwy tylko w poziomie. Idealne do instalacji grawitacyjnych C.O. i ściekowych.

Zawór antyskażeniowy – ochrona zdrowia publicznego

To specyficzna odmiana zaworu zwrotnego, która ma za zadanie chronić wodę pitną w sieci wodociągowej.
Dlaczego jest potrzebny? Wyobraźmy sobie sytuację, w której ciśnienie w sieci miejskiej spada (np. z powodu awarii rurociągu), a w Twoim domu działa instalacja hydroforowa z własnej studni lub wąż ogrodowy leży w basenie z brudną wodą. Bez zabezpieczenia, brudna woda mogłaby zostać zassana do rur miejskich, skażając wodę u sąsiadów.
Norma PN-EN 1717: Zgodnie z przepisami, każde przyłącze domowe musi być wyposażone w zawór antyskażeniowy rodziny EA. Posiada on specjalne króćce kontrolne (korki), które umożliwiają okresowe sprawdzenie szczelności zamknięcia przez służby wodociągowe, co odróżnia go od zwykłego zaworu zwrotnego.

Gdzie montować?

Lokalizacja armatury zabezpieczającej jest ściśle określona:
1. Za wodomierzem: Zawór antyskażeniowy montuje się bezpośrednio za licznikiem wody (kompletując tzw. zestaw wodomierzowy). Jest to granica odpowiedzialności, gdzie sieci i przyłącza wodociągowe stykają się z instalacją wewnętrzną.
2. Przed kotłem/bojlerem: Zawór zwrotny montuje się na dolocie zimnej wody do urządzenia grzewczego (często zintegrowany w grupie bezpieczeństwa). Zapobiega to cofaniu się gorącej wody (która zwiększa objętość) do instalacji zimnej wody.
3. Na węzłach ogrodowych: Krany czerpalne powinny być zabezpieczone zaworem zwrotnym z napowietrzaczem, aby woda z węża nie cofnęła się do instalacji domowej.

Problemy eksploatacyjne – hałas i kamień

Najczęstszą usterką zaworów zwrotnych jest osadzanie się kamienia na trzpieniu lub uszczelce. Może to prowadzić do niedomykania się zaworu (woda się cofa) lub jego zablokowania w pozycji zamkniętej.
Hałas ("stukanie") podczas pracy pompy często wynika z rezonansu sprężyny w tanich zaworach. W takich przypadkach warto wymienić zawór na model z grzybkiem prowadzonym osiowo, z miękkim uszczelnieniem NBR, które tłumi uderzenia.