Zawór czterodrogowy czy trójdrogowy — co lepsze w instalacji?

Wybór między zaworem 3-drogowym a 4-drogowym to odwieczny dylemat w kotłowniach na paliwo stałe (węgiel, pellet, drewno). Oba mieszają wodę, ale robią to w zupełnie inny sposób i służą innym celom. Różnice między zaworami mieszającymi są fundamentalne dla żywotności kotła. Zawór 4-drogowy chroni kocioł przed korozją niskotemperaturową, podnosząc temperaturę powrotu, a jednocześnie reguluje temperaturę na grzejniki. Zawór 3-drogowy skupia się głównie na regulacji temperatury zasilania instalacji. W tym artykule wyjaśniamy, jaki zawór do instalacji grzewczej wybrać, aby kocioł nie "pocił się" i nie rdzewiał, a w domu było ciepło. Analizujemy też opinie instalatorów o modelach Afriso, Goshe i Herz.

Podwójne mieszanie (4D) vs pojedyncze (3D)

Zawór 3-drogowy miesza gorącą wodę z kotła z chłodną z powrotu i puszcza ją na grzejniki. To "pojedyncze mieszanie". Zawór 4-drogowy robi to samo, ALE dodatkowo część gorącej wody z zasilania kieruje z powrotem do kotła (miesza ją z zimnym powrotem z instalacji). To "podwójne mieszanie". Dzięki temu woda wracająca do kotła jest wstępnie podgrzana.

Korozja kotła – dlaczego 4-drogowy ratuje piec?

Kotły na paliwo stałe nienawidzą zimnej wody na powrocie (poniżej 50-55°C). Powoduje to skraplanie się agresywnego kondensatu na ściankach wymiennika, co prowadzi do korozji i zapychania sadzą. Zawór 4-drogowy, podnosząc temperaturę powrotu, eliminuje ten problem, wydłużając życie kotła nawet o kilka lat. Jest to często warunek gwarancji producentów kotłów na pellet/ekogroszek.

Kiedy 4-drogowy to błąd? (Gaz, Pompa Ciepła)

Przy kotłach kondensacyjnych i pompach ciepła zależy nam na jak NAJNIŻSZEJ temperaturze powrotu (dla kondensacji i COP). Tam montaż zaworu 4-drogowego jest błędem, bo psuje sprawność źródła! W takich instalacjach stosuje się wyłącznie zawory 3-drogowe do regulacji temperatury na obiegi (podłogówkę).

Tabela: 3-drogowy vs 4-drogowy

Modele z oferty Instalator24.pl

Zawór mieszający obrotowy 3-drogowy ARV 385 Vario ProClick DN 32 Rp 1 1/4" Afriso 1338520

Większa wersja popularnego zaworu 3-drogowego Afriso. Średnica 1 1/4" (DN32) pozwala na obsługę dużych obiegów grzewczych. Dzięki technologii Vario Kvs, instalator może dostosować przepływ do potrzeb konkretnej instalacji. System ProClick ułatwia montaż siłownika. Idealny do regulacji temperatury zasilania w instalacjach z buforem lub sprzęgłem.

Sprawdź produkt

Zawór mieszający 4-drogowy 1 1/4" Goshe 0360.432

Ekonomiczny zawór 4-drogowy do kotłów zasypowych. Pozwala na jednoczesne obniżenie temperatury na grzejniki (żeby nie parzyły) i podniesienie temperatury powrotu do kotła (żeby nie rdzewiał). Solidny korpus mosiężny i czytelna skala nastaw. Może pracować ręcznie lub z siłownikiem.

Sprawdź produkt

Zawór mieszający 4-drogowy ARV 486 ProClick, DN40, Rp6/4", Kvs 25 AFRISO 1348610

Potężny zawór 4-drogowy o średnicy 1 1/2" (6/4 cala) i ogromnym przepływie Kvs 25. Dedykowany do dużych kotłów na paliwo stałe (np. 50-100 kW). System ProClick, niska przeciekowość wewnętrzna i solidne wykonanie to cechy charakterystyczne nowej generacji ARV. Zapewnia skuteczną ochronę powrotu nawet w rozbudowanych instalacjach.

Sprawdź produkt

Zestaw mieszający DN25: Zawór 3-Drogowy 2137 + Siłownik 7712 Herz 1213723

Gotowy komplet (zawór 3-drogowy + dopasowany siłownik) od renomowanej austriackiej firmy Herz. Idealny do regulacji strefowej lub pogodowej. Kupując zestaw, masz pewność, że siłownik pasuje do zaworu i ma odpowiedni moment obrotowy. Wysoka jakość wykonania gwarantuje płynną regulację przez lata.

Sprawdź produkt

FAQ – najczęstsze pytania

Czy zawór 4-drogowy zastępuje pompę kotłową?

W małych instalacjach grawitacja może wspomagać obieg kotłowy przez zawór 4D, ale zaleca się montaż pompy obiegowej za zaworem (na instalację). W nowoczesnych układach z zaworem 4D często nie trzeba osobnej pompy "krótkiego obiegu", jeśli przepływy są dobrze zbilansowane.

Jak ustawić zawór 4-drogowy ręcznie?

Zazwyczaj na "5" (połowa skali). Obserwuj termometr powrotu przy kotle – jeśli jest za niska (<50°C), przymknij zawór (więcej wody krąży w małym obiegu kotła). Jeśli w domu zimno – otwórz (ale pilnuj powrotu!). Najlepiej zamontować siłownik.

Czy zawór 3-drogowy można zamontować na powrocie?

Tak, zawory 3-drogowe mogą pracować jako mieszające (na zasilaniu) lub rozdzielające (na powrocie), zależnie od schematu hydraulicznego. Najczęściej jednak montuje się je na zasilaniu, by mieszać wodę przed pompą.

Dlaczego kocioł gazowy nie potrzebuje zaworu 4D?

Bo kocioł kondensacyjny lubi zimny powrót! Podnoszenie temperatury powrotu w kotle gazowym pogarsza kondensację i zwiększa zużycie gazu. Tam stosuje się tylko zawory 3D do obniżania temperatury na podłogówkę.

Wnioski eksperta

Zasada jest prosta: Kocioł węglowy/pelletowy = Zawór 4-drogowy (dla ochrony przed korozją). Kocioł gazowy/Pompa ciepła = Zawór 3-drogowy (tylko do regulacji temperatury w domu). Nie daj się namówić na "czwórkę" do gazu, bo stracisz na sprawności!